Reference Library ⚽️

سپهری گاه به روزگار گذشته و دنیای کودکی نیز گریز می‌زند و بدین‌گونه یاد آن دوران را زنده می‌کند. این نگاه او بیش از هر چیز به تلقی فروغ از کودکی شباهت دارد؛ ازاین‌رو، دنیای بزرگسالان را آلوده به تیرگی‌ها و دنیای کودکی را نماد پاکی و بی‌آلایشی می‌داند.

یاد کودکی در شعر سپهری بسامد بالایی دارد. سهراب در شعر «لولوی شیشه ها» به‌طور کامل رؤیاها و نگاه کودکانهٔ خود را بیان می‌کند. او در دنیای کودکی شیفتهٔ گل‌های نقش‌بسته بر کاشی‌ها بوده است و از آنجا که نقاشی چیره‌دست نیز بوده، با نگاهی متفاوت به آن‌ها می‌نگریسته، آن‌ها را زنده تصور می‌کرده و می‌خواسته است آن‌ها را لمس کند. عنوان این شعر نیز یادآور ذهنیت کودکانه نسبت به اشیای پیرامون است.

در این اتاق تهی پیکر
انسان مه آلود !
نگاهت به حلقه کدام در آویخته ؟
درها بسته
و کلیدشان در تاریکی دور شد.
نسیم از دیوارها می تراود:
گل های قالی می لرزد.
ابرها در افق رنگارنگ پرده پر می زنند.
باران ستاره اتاقت را پر کرد
و تو در تاریکی گم شده ای
انسان مه آلود!
پاهای صندلی کهنه ات در پاشویه فرو رفته .
درخت بید از خاک بسترت روییده
و خود را در حوض کاشی می جوید.
تصویری به شاخه بید آویخته :
کودکی که چشمانش خاموشی ترا دارد،
گویی ترا می نگرد
و تو از میان هزاران نقش تهی
گویی مرا می نگری
انسان مه آلود!
ترا در همه شب های تنهایی
توی همه شیشه ها دیده ام.
مادر مرا می ترساند:
لولو پشت شیشه هاست!
و من توی شیشه ها ترا میدیدم.
لولوی سرگردان !
پیش آ،
بیا در سایه هامان بخزیم .
درها بسته
و کلیدشان در تاریکی دور شد.
بگذار پنجره را به رویت بگشایم.
انسان مه آلود از روی حوض کاشی گذشت
و گریان سویم پرید.
شیشه پنجره شکست و فرو ریخت:
لولوی شیشه ها
شیشه عمرش شکسته بود.

و عاری از هر رنگ و قید و بندی؛ که اگرچه نمی‌توان به‌صراحت گفت این دوره همان کودکی است، اما برخی ارجاعات آن ـ صرف‌نظر از نگاه رمزی و فلسفی شاعر به مفهوم بازگشت به فطرت ـ کاملاً با روزگار کودکی قابل انطباق است و آن دوران را به یاد می‌آورد. همچنین شایستهٔ یادآوری است که «کودکی» در نظر سپهری مفهومی نمادین یافته است و می‌تواند ناظر بر روزگار پاکی، صداقت و یکدلی انسان باشد. کودک نیز کسی است که در چنین جهانی زندگی می‌کند و خودِ سپهری نیز در میانسالی، انسانی با همین ویژگی‌ها بود و در چنین دنیایی می‌زیست:

«میوهٔ کالِ خدا را آن روز، می‌جویدم در خواب. / آب، بی‌فلسفه می‌خوردم. / توت، بی‌دانش می‌چیدم. / تا اناری ترکی برمی‌داشت، دست فوارهٔ خواهش می‌شد. / تا چکویی می‌خواند، سینه از ذوق شنیدن می‌سوخت. / گاه تنهایی، صورتش را به پسِ پنجره می‌چسبانید. / شوق می‌آمد، دست در گردن حس می‌انداخت. / فکر، بازی می‌کرد. / زندگی چیزی بود، مثل یک بارش عید، یک چنار پُرِ سار. / زندگی در آن وقت، صفی از نور و عروسک بود، یک بغل آزادی بود. / زندگی در آن وقت، حوض موسیقی بود. / طفل، پاورچین‌پاورچین، کم‌کم در کوچهٔ سنجاقک‌ها دور شد. / بار خود را بستم، رفتم از شهر خیال‌های سبک بیرون. / دلم از غربت سنجاقک پُر. / من به مهمانی دنیا رفتم؛ من به دشت اندوه.» (صدای پای آب، ص. ۲۱۲)

همان‌گونه که در شعر «صدای پای آب» دیده می‌شود، سپهری با لذتی وصف‌ناپذیر به دوران رهایی و سادگی، یعنی کودکی، می‌نگرد. از نظر او، کودکی دوره‌ای سرشار از زیبایی، فراغت و آزادی است و آنچه از آن زمان تاکنون دگرگون شده، فضای معنوی لطیفی است که با پشت سر گذاشتن آن، انسان به حماسهٔ تلخ و بی‌سرانجامِ دوران جدید قدم گذاشته است. شاعر در شعر «نشانی» نیز به دنیای کودکی اشاره می‌کند و در کنار نگاه نمادین خود، به سرگرمی‌های کودکانه، مانند بالا رفتن از درخت و دست بردن در لانهٔ پرندگان، گریزی می‌زند.

سپهری گویی آگاهانه دنیای کودکی را با گستردگی تصویر می‌کند و می‌خواهد انسان را با جهان پاک آن آشنا سازد. «باید چین‌های غرور را از ابرو برداشت و رخت غضب را از تن به درآورد. باید ساده بود تا این کودکان طبیعت، ما را در بازی خود شریک کنند. یا به قول مسیح، برای راه یافتن به ملکوت آسمان، دوباره باید کودک شد؛ اما برای راه یافتن به ملکوت زمین نیز باید دوباره کودک شد. باید سبکبار و بازیگوش شد. البته این سادگی را نباید با ساده‌لوحی اشتباه گرفت؛ بلکه این سادگی، نتیجهٔ سیر کمال فردی است؛ انسانی که به روشنایی رسیده، بارهای گران‌جانی را فرو نهاده و سبکبار و آزاد شده است.» (آشوری، ۱۳۷۱: ۲۳–۲۴)

سپهری در جست‌وجوی همین رهایی و آزادگی است که می‌گوید:

«پرده را برداریم / بگذاریم که احساس، هوایی بخورد. / بگذاریم بلوغ، زیر هر بوته که می‌خواهد، بیتوته کند. / بگذاریم غریزه پیِ بازی برود. / کفش‌ها را بکنیم. / بگذاریم که تنهایی آواز بخواند، چیز بنویسد، به خیابان برود. / ساده باشیم.»

منابع: پیامی در راه، آشوری و همکاران، نوستالژی یاد کودکی، جوکار و همکاران

❤6👍1

1.61K viewsMehran, edited 01:50